A survey about the Nature of Europe considering Birds/(vogels), Plants of Slovakia, Amfibians (amfibien), Mammals/(zoogdieren), Grasshoppers/(sprinkhanen), Butterflies (vlinders), Dragonflies/(libellen), Charophytes of Bremen (Germany) and Intern Links

---

Vogelwaarnemingen in Biebrza en Bialowieza
11 juli - 26 juli 1998

Inleiding

In dit verslag zal ik van de gebieden die wij in Polen bezocht hebben, degene met de grootste ornithologische waarde bespreken. De meeste van deze zeven gebieden liggen in één van de twee nationale parken die in de afgelopen jaren in Polen opgericht zijn; die rond de rivier de Biebrza, en het "oerbospark" rond Bialowieza. Deze zijn meestal door meerdere excursies bezocht. Misschien zal blijken dat ik af en toe voor de volledigheid ook een beschrijving van de vegetatie e.d. geef, maar dat soort gegevens staat beter vermeld in andere onderdelen van dit verslag. Een

complete soortenlijst, met bij de bijzondere waarnemingen een specificering, is aan het eind van het verslag te vinden.

Wanneer alle "interessante" vogelwaarnemingen die we per gebied deden, genoteerd zou hebben, zou dit verslag gelukkig wel eens erg lang kunnen zijn. Het is uiteindelijk echter een globaal overzicht geworden. Volledigheid biedt dit verslag dus niet.

De directe omgeving van de kampplaats in Wolka Karwowska.

De kamplaats was ingesloten tussen enkele vrij kleine meren in een cultuurgebied met traditionele landbouw. In. dit gebied waren verschillende gewassen te vinden, bijvoorbeeld tabak, aardappelen, gerst en haver. Tarwe kwam het meest voor op de glooiende akkers. Net ten zuidwesten van het kampterrein lagen wat (broek)bosjes. In deze bosjes waren Hop (± 3 ex.) en grijskopspecht te vinden. Kenmerkende soorten voor deze bosjes waren: boomklever, (taiga)boomkruiper, wielewaal en verschillende mezen. Aan de randen kwamen geelgors voor (veel!!), draaihals (schaars), grasmus, ooievaar. (vrij veel), af en toe kraanvogels (niet meer dan tien) en grauwe klauwieren (naar schatting zo'n 4 paar per 100 ha). Waarschijnlijk zullen hier in het voorjaar ook veel loofzangers broeden als Noordse nachtegaal, fitis, tjiftjaf, fluiter (er was aardig wat ondergroei) en afgaande op waarnemingen elders naar alle waarschijnlijkheid ook grauwe fitis en krekelzanger.

In het agrarische gebied kon je om de paar honderd meter een paartje paapjes tegenkomen, een echt utopia dus voor Nederlandse begrippen.

De meren in de buurt van de kampplaats waren ook redelijk vogelrijk. Hier werden onder andere alle "gewone" meeuwen geturfd (kok- storm- zilvermeeuw) en rond het meer 5 km, westelijk van het kampterrein waren op één dag vijf (!) zeearenden aanwezig en werden ook 2 bastaardarenden gezien, een soort die met vijftien paar in heel Polen en 11 paar in het Biebrza-gebied behoorlijk schaars te noemen is

Op het meer bij Barzce (6 km. noordelijk van het kampterrein) werden ook nog enkele witoogeenden waargenomen.

Bij het naaldbos zuidelijk van dit meer werden enkele notenkrakers gezien en langs de rand van het meer zaten buidelmezen en roodmussen, die we toch in totaal niet zoveel gezien hebben als we verwacht hadden (vooral buidelmees viel tegen).

Een echte scoorsoort voor het gebied was de 4e kj. steenarend die over het "arendenveld" tien km. ZO van Wolka Karwowska vloog bij de grens van het nationaal park. Boven dit gebied met akkertjes werden in een uur tijd zo’n twaalf roofvogelsoorten waargenomen, waaronder1bastaardarend en meerdere schreeuwarenden. Hier in de buurt was ook een hop aanwezig, en in een vochtige bosrand hier vlakbij waren twee zingende krekeIzangers te horen

De Czerwone Bagno (rode moerassen)

Dit gebied ligt net ten zuiden van de kampplaats en bestaat uit enkele vrij grootschalige (boreale) bossen met vooral els, berk, spar en grove dennen, afgewisseld door vrij uitgestrekte moerasgebiedjes met zegges en her en der opslag van berk en ander loofhout. Het gebied is vrij toegankelijk, mits er van tevoren kaartjes gekocht worden bij de opzichter in L. Grzedy. Hiervandaan zijn enkele wandelroutes van verschillende lengte uitgezet. De langste van ongeveer 15 kin werd door onze excursie gelopen op 14 juli. Deze rood gemarkeerd route, voerde eerst door het bos naar OZO.'

Tijdens dit eerste gedeelte van de wandeling werden soorten als (taiga)boomkruiper, grauwe vliegenvanger, wielewaal, en allerlei mezen (bijv. zwarte mees, glanskop en matkop) gezien. De soorten die we overvliegend zagen, waren wat spectaculairder, nl. zeearend (subad.) en zwarte ooievaar. Na het eerste gedeelte van de wandeling die alleen door het bos voerde kwamen we aan bij een open vlakte die ingesloten lag tussen de bossen. Deze vlakte was begroeid met verschillende rietsoorten en wat jonge berkenboompjes. Er vielen echter, ondanks intensief speuren, op één onbestemde arendsoort na, geen leuke vogelsoorten te scoren, zodat velen van ons nog steeds zochten naar de eerste zwarte ooievaar, aangezien de eerste vandaag maar door een enkeling gezien was. Wel waren er veel libelles en vlinders, wat met belette, dat we aan de tweede etappe begonnen naar het zuidoosten, waar enkele mooie uitkijkpunten zouden zijn. Op de weg daar naartoe viel er weinig te noteren, alleen wat grauwe klauwieren.

Toen we op het eerste uitkijkpunt aangekomen waren (een scheve, gammele, zeven meter hoge toren) kwam een hijgende autochtoon ons vertellen dat bij de andere toren verderop een "elk" te zien was. Na enkele benauwde minuten zagen we de eland hier inderdaad, maar wat de vogels betreft moesten we toch onze hoop vestigen op het laatste gedeelte van de tocht, die langs struikachtig terrein voerde. Helaas voor een groot gedeelte van onze excursie hebben alleen Hans V., Peter L. en Hans J. (vanwege hun lage looptempo), de volgende soorten als "nieuw" kunnen noteren: sperwergrasmus, waterrietzanger, een witrugspecht en een grauwe fitis.

De rest van de excursie zag echter nog wel mooi enkele kraanvogels en een op klaarlichte dag baltsende houtsnip.

Naast deze excursie, hebben andere excursies in dit gebied nog de volgende soorten opgeleverd: bastaardarend, schreeuwarenden (3) een zwarte ooievaar en een onv. zeearend, allen bij de gedeeltelijk gemaalde zeggenvlakte aan het eind van de route. Ook vlogen hier regelmatig kraanvogels over.

De omgeving van Budy en Barwick (centrale gedeelte van het nationaal park, tien km. ten oosten van de rivier de Biebrza)

Dit gebied was duidelijk één van de mooiere die we bezocht hebben. De "camping" waar we twee nachten sliepen (17-19 juli) leverde al meteen enkele soms mooi zichtbare grauwe fitissen op, en op enkele honderden meters afstand was aan de rand van een gemengd bos een paartje kleine vliegenvanger goed te zien. lets verderop begon een grote vlakte met zegge en struiken en opslag van verschillende loofbomen. Dit gebied strekt zich uit tot aan de rivier de Biebrza.

Hier werden o.a. waargenomen: enkele zeearenden (1 juv. + 1 ad.), twee slechtvalken (hier een zeldzaamheid), roerdomp, blauwborst, kraanvogels, meerdere zwarte ooievaars, houtsnip, ± 7 grote zilverreigers, waterrietzanger (in een gebied iets zuidelijker zongen nog ± 10 ex.) en vrij veel moeilijk te determineren arenden, waarvan enkele als "bastaard" bestempeld werden. Verder vielen hier vooral 's avonds enorm hoge dichtheden sprinkhaanrietzanger te noteren, en was er nog een enkele roodmus en een duinpieper te zien rond onze vaste uitkijkstek, een houten toren in het open veld, twee kilometer van de camping. Langs het pad naar de toren lag de beroemde poelsnippen "lek" lek die, doordat we veel te laat in het seizoen waren, helaas geen baltsende poelsnippen meer opleverde.

De rivier De Biebrza

Over dit gebied weet ik niet bijzonder veel te vertellen omdat ik zelf met meegedaan heb aan de kanoexcursies die op de rivier zelf gehouden zijn. Soorten die hier waargenomen zijn: ijsvogel, grote karekiet, roerdomp en natuurlijk zwarte sterns, hoewel de meeste moerassterns al, waar al voor gevreesd was, half juli verdwenen waren (zie stuwmeer van Symianowka).

Het oerbos van Bialowieza

Het meest westelijk gelegen laagland-oerbos van Europa bleef voor ons ornithologen ondanks meerdere bezoeken een raadsel en

1. Het was geen voorjaar, en dus doodstil in het bos.
2. De Baptistenpastoor die als gids fungeerde voerde ons alleen langs de "platgetreden paden" die ons als toeristen voorgeschreven waren.

Ondanks deze ellende zijn toch aardig wat excursies erin geslaagd om respectabele soorten waar te nemen als: 1. 1 1. bastaardarend, 
2. hop,
3. witrugspecht en ook 
4. hazelhoen, de soorten van het oerbos waren vaak ook te zien in het productiebos dat Bialowieza omsluit en zo'n 300 km2 groot is.

De produktiebossen rond Bialowieza

Onder dit kopje versta ik ook de plaats Bialowieza (zo'n 8000 inwoners) dat enkele kilometers van de (met van gevaren ontblote) grens met Wit-Rusland ligt. Het bos dat rond deze plaats ligt: heet weliswaar productiebos, maar heeft absoluut niets weg van een monocultuur, is zodoende erg gevarieerd en heeft op veel plaatsen een rijke, soms vochtige ondergroei (vooral varens en bosbessen). De belangrijkste

boomsoorten zijn grove den, douglas, Amerikaanse eik, etc.

Bijna elke excursie is er hier in geslaagd hazelhoenders te zien, een soort die vrij karakteristiek is voor dit bos en ook redelijk talrijk. Andere soorten die in en rond deze bossen gezien zijn gedurende de ("fiets")excursies zijn: schreeuwarend (vrij talrijk), hop, witrugspecht, drieteenspecht, en een roepende dwerguil bij de camping.

Grauwe fitissen (ook zingend) waren ook in de buurt van onze tenten te vinden.

 

Het stuwmeer van Siemianowka

Dit ± 1500 ha grote meer dat in verbinding staat tot de Narew-rivier, is een van de vogelrijkste gebieden in oost-Polen.

Over de heenreis, die ondernomen werd over slechte, meestal onverharde wegen, op zo mogelijk nog slechtere, fietsen zal ik maar niet al te erg uitweiden (om intensivering van trauma's te voorkomen). We deden in ieder geval vijf uur over een kilometer of dertig, en dat zegt genoeg, lijkt me.

Aangekomen bij het meer was het uitkijken naar de ons in reisverslagen beloofde soorten als citroenkwikstaart en poelruiter. Deze soorten komen hier echter pas sinds kort tot broeden, en dan alleen in zeer lage dichtheden (voor zover je bij ± 2 paar over dichtheden spreken kunt) Deze soorten waren dus al vertrokken of hadden zich goed verstopt, maar er was verder nog genoeg te zien. Vooral een prachtige in een sloot foeragerende zwarte ooievaar deed sommigen hun fotorolletje volschieten en ook een vlak boven ons ("boomtophoogte") vliegende schreeuwarend was het bekijken waard.

Aangezien de voornamelijk in winterkleed aanwezige moerasstems massaal de overkant van het meer als foerageerplaats gekozen hadden, was het niet eenvoudig er enkele witwang- en witvleugelstems uit te halen. Ook werden hier een paar dwergstems gezien, een soort die in Polen (in tegenstelling tot Nederland) ook in het binnenland broedt.

In de slootjes rond het stuwmeer waren al aardig wat (± 10) oeverlopers en enkele witgatjes te vinden. De waarneming van een patrijs, enkele roepende kwartelkoningen (± 5) en een (waarschijnlijke?) kleine klapekster net ten zuiden van Siemianowka maakten de lange terugtocht wat draaglijker.

Besluit

Omdat we ons van tevoren redelijk goed georiënteerd hadden aan de hand van reisverslagen en inventarisatieartikelen, wisten we wel ongeveer in welke gebieden we bijzondere soorten konden verwachten. Soorten die wel "getipt" waren, maar niet gevonden werden, waren alleen Poelsnip (te laat en te droog) en verder alleen nog wat zeer schaarse soorten als Dwergarend, Slangenarend, Citroenkwikstaart, Struikrietzanger, Syrische bonte specht en Poelruiter.

De waarnemingen uit dit verslag zijn voornamelijk bijeen gesprokkeld door een harde kern van ± 10 vogelaars, te weten Hans Verdaat, Hans van Oudheusden, Hans Wytema, ondergetekende, Steven Wytema, Jasper Schut, Peter Lindenburg, Thor Veen, Maarten de Groot en ("de Sloveniërs'). Zij waren vooral naar Polen gekomen om te vogelen, en zoals jullie nu gelezen hebben ben je daarvoor in de besproken gebieden aart het juiste adres. Ook anderen waren natuurlijk flink

vogel-"minded" tijdens de vaak "gemengde" excursies. Ik wil daarom tenslotte allen die waarnemingen gedaan hebben, mogelijk gemaakt hebben (vnl. Thor en Jesse) of doorgegeven hebben, hartelijk bedanken.

Dan volgt hier tenslotte nog een zo compleet mogelijke soortenlijst van alle door ons in Polen waargenomen vogelsoorten. Bij bijzondere of spectaculaire waarnemingen worden af en toe nog wat details en/ of op- en aanmerkingen vermeld.

Hans Jansen
Oude Rijksstraatweg 83 
941 BR Doom

1. Fuut (Podiceps cristatus)
2. Dodaars (Podiceps nigricollis)
3. Aalscholver (Phalacrocorax carbo)
4. Roerdomp (Botaurus stellarus)
5. Grote zilverreiger (Egretta alba)
6. Blauwe reiger (Ardea cinerea)
7. Ooievaar (Ciconia ciconia)
8. Zwarte ooievaar (Ciconia nigra)
9. KnobbeIzwaan (Cygnus olor)
10. Wilde eend (Anas platyrhynchos)
11. Krakeend (Anas strepera)
12. Pijlstaart (Anas acuta)
13. Slobeend (Anas clypeata)
14. Wintertaling (Anas crecca)
15. Zomertaling (Anas querquedula)
16. Tafeleend (Aythiaferina)
17. Witoogeend (Aythia pyroca)
18. Kuifeend (Aythiafuligula)
19. Zwarte wouw (Milvus migrans)
20. Rode Wouw (Milvus milvus) alleen onderweg in Duitsland gezien.
21. Grauwe kiekendief (Circus pygargus)
22. Blauwe kiekendief (Circus cyaneus)
23. Bruine kiekendief (Circus aeruginosus)
24. Sperwer (Accipiter nisus)
25. Havik (Accipiter gentilis)
26. Wespendief (Pernis apivorus)
27. Buizerd (Buteo buteo)
28. Zeearend (Haliaeetus albicilla) NW van Wolka en bij Budy.
29. Steenarend (Aquila chrysaetos) ZW van Wolka bij "arendenplek"
30. Bastaardarend (Aquila clanga) Bij meer NW van Wolka en verder nog wat minder duidelijke exemplaren bij Budy, Bialowieza en de "arendenplek".
31. Schrecuwarend (Aquila pomarina) praktisch overal, een in Polen wijdverspreide en vrij algemene soort.
32. Torenvalk (Falco tinninculus) schaarser dan in Nederland. Boomvalk (Falco subbuteo)
33. Slechtvalk (Falco peregrinus) Bij Budy twee exemplaren op vrij grote afstand gezien op 18-7'98.
34. Hazelhoen (Bonasa bonasia) in de bossen rond Bialowieza geen ongewone soort. Door vrijwel alle excursies in week 2 gezien. Patrijs (Perdixperdix)
35. Kwartel (coturnix coturnix)
36. Kwartelkoning (Crex crex) bij mijn weten in totaal zo'n 10 exemplaren gehoord. Bij Bialowieza (rand dorp) en bij de akkers ten zulden van Slemyanowka.
37. Klein waterhoen (Porzana parva) 1 ex. gehoord bij de brug over de Biebrza bij Goniadz.
38. Porseleinhoen (Porzana porzana)
39. Waterhoen (Gallinula chloropus)
40. Meerkoet (Fulica atra)
41. Kraanvogel (Grus grus) een vrij algemene broedvogel in het Biebrza-gebied.
42. Kievit (Vanellus vanellus)
43. Wulp (Numenius arquata)
44. Regenwulp (Numeniusphaeopus)
45. Oeverloper (Actitis hypoleucos)
46. Witgatje (Tringa ochropus)
47. Houtsnip (Scolopax rusticola)
48. Watersnip (Gallinago gallinago)
49. Kokmeeuw (Larus ridibundus)
50. Stormmeeuw (Larus canus)
51. Zilvermeeuw (Larus argentatus)
52. Visdief (Sterna hirundo)
53. Dwergstem (Sterna albifrons)
54. Zwarte stem (Chlidonias mger)
55. Houtduif (Columba palumbus)
56. Holenduif (Columba oenas)
57. Turkse tortel (Streptopelia decaocto)
58. Zomertortel (Streptopelia turtur)
59. Koekoek (Cuculus canorus)
60. Velduil (Asioflammeus)
61. Ransuil (Asio otus)
62. Bosuil (Strix aluco)
63. Dwerguil (Glaucudium passerinum) Dit betreft een claim van een in de top van een spar
64. roepend exemplaar bij Bialowieza op 22-7298.
65. Gierzwaluw (Apus apus)
66. IJsvogel (Alcedo atthis)
67. Hop (Pupa epops)
68. Draaihals (Jynx torquilla)
69. Zwarte specht (Dryocopus martius)

70. Grijskopspecht (Picus canus)
71. Groene specht (Picus viridis)
72. Middelste bonte specht (Dendrocops medius)
73. Grote bonte specht (Dendrocops major)
74. Witrugspecht (Dendrocops leucotos)
75. Kleine bonte specht (Dendrocops minor)
76. Drieteenspecht (Picoides tridactulus)
77. Veldleeuwerik (Alauda arvensis)
78. Boomleeuwerik (Lullula arborea)
79. Oeverzwaluw (Riparia riparia)
80. Boerenzwaluw (Hirundo rustica)
81. Huiszwaluw (Delichon urbica)
82. Boompieper (Anthus trivialis)
83. Graspieper (Anthus pratensis)
84. Duinpieper (Anthus campestris) Bij de toren bij Budy en bij "de arendenplaats" ZO van de
85. kampplaats telkens 1 ex..
86. Witte kwikstaart (Motacilla alba)
87. Gele kwikstaart (Motacilla flava)
88. Winterkoning (Troglodytes troglodytes)
89. Heggemus (Prunella modulares)
90. Noordse nachtegaal (Luscinia luscinia) Bij het poeltje bij de kampplaats is een zingend
91. exemplaar gehoord's nachts aan het begin van week 1.
92. Blauwborst (Luscinia svecica)
93. Gekraagde roodstaart (Phoenicurusphoenicurus)
94. Zwarte roodstaart (Phoenicurus ochruros)
95. Paap (Saxicola rubetra)
96. Tapuit (Oenanthe oenanthe) Een soort die hier onverwacht niet algemeen is. Zelf heb 1k alleen
97. een paartje op een akker bij Siemianowka gezien.
98. Merel (Turdus merula)
99. Kramsvogel (Turduspilaris)
100. Zanglijster (Turdus philomelos)
101. Grote lijster (Turdus viscivorus)
102. Snor (Locustella luscinioides)
103. Krekelzanger (Locustellafluviatilis)
104. Sprinkhaanrietzanger (Lucustella naevia)
105. Grote karekiet (Acrocephalus arundinaceus) o.a. bij de vIakte net ten noorden van de ingang van
106. de Czerwone Bagno.
107. Rietzanger (Acrocephalus schoenobaenus)
108. Waterrietzanger (Acrocephalus paludicola)
109. Bosrietzanger (Acrocephalus palustris)
110. Kleine karekiet (Acrocephalus scirpaceus)
111. Spotvogel (Hippolais icterina)
112. Tuinfluiter (Sylvia borin)
113. Braamsluiper (Sylvia curruca)
114. Grasmus (Sylvia communis)
115. Zwartkop (Sy,lll,ia atricapifla)
116. Sperwergrasmus (Sylvia nisoria) Van deze soort werden verschillende "dubieuze"
117. gehoorwaarnemingen gedaan. Alleen bij de Czerwone Bagno en bij Bialowieza een paar zekere
118. waarnemingen.
119. Fluiter (Phylloscopus sibilatrix)
120. Fitis (Phylloscopus trochilis)
121. Grauwe fitis (Phylloscopus trochiloides) Bij Budy en Bialowieza meerdere (zingende)
122. exemplaren)
123. Tjiftjaf (Phylloscopus collybita)
124. Goudhaan (Regulus regulus)
125. Vuurgoudhaan (Regulus ignicapillus)
126. Bonte vliegenvanger (Fidecula hypoleuca)
127. Withalsvliegenvanger (Fidecula albicollis) Bij het parkje voor de ingang van Hotel IWA (bij het
128. oerbos) werd op 22-7-'98 cen I e kj. gezien.
129. Grauwe vliegenvanger (Muscicapa striata)
130. Kleine vliegenvanger (Ficedula parva) BiJ Budy werd op 19-7-'98 cen paartje waargenomen.
131. Buidelmees (Remizpendulinus)
132. Glanskop (Parus palustris)
133. Matkop (Parus montanus)
134. Kuifmees (Parus cristatus)
135. Pimpelmees (Parus caeruleus)
136. Koolmees (Parus major)
137. Zwarte mees (Parus ater)
138. Staartmees (Aegithalos caudatus)
139. Boomklever (Sitta europaea)
140. Boomkruiper (Certhia brachydactyla)
141. Taigaboomkruiper (Certhiafamilaris)
142. Grauwe klauwier (Lanius collurio)
143. Kleine klapekster (Lanius minor) Bij Slernianowka werd gedurende korte tijd hoogst waarschijnlijk een adult wijfje gezien. 
144. Klapekster (Lanius excubitor) o.a. een exemplaar bij de brug over de Biebrza (bij Goniadz).
145. Spreeuw (Sturnus vulgaris)
146. Wielewaal (Oriolus oriolus)
147. Gaai (garrulus glandarius)
148. Notenkraker (Nucifraga caryocatactes) o.a. bij Barcze enkele exx.
149. Ekster (Pica pica)
150. Kauw (Corvus monedula)
151. Raaf (Corvus corax)
152. Kraai (Corvus corone)
153. Bonte kraai (Corvus cornix)
154. Roek (Corvusfrugilegus)
155. Ringmus (Passer montanus)
156. Huismus (Passer domesticus)
157. Vink (Fringilla coelebs)
158. Appelvink (Coccothraustes coccothraustes)
159. Europese kanarie (Serinus serinus) In oost-Duitsland iets algemener dan in Polen, vooral voorkomend bij treinstations.
160. Sijs (Carduelis spinus)
161. Groenling (Carduelis chloris)
162. Putter (Carduelis carduelis)
163. Goudvink (Pyrrhulapyrrhula)
164. Kneu (carduelis cannabina)
165. Roodmus (Carpodacus erythrinus)
166. Kruisbek (Loxia curvirostra)
167. Grauwe gors (Miliaria calandra)
168. Ortolaan (Emberiza hortulana) enkele exx., helaas geen ad. mannetje, werden gezien in het agrarisch gebied ± 5 km. W van de kampplaats.

totaal aantal soorten: 161

Literatuur:

1. Reisverslagen van Stichting Wolka
2. Libellen van Biebrza en Bialowieza zoka JNM 1998
3. Vogels van Biebrza en Bialowieza zoka JNM 1998
4. Vlinders van Biebrza en Bialowieza zoka JNM 1998
5. Vogels van Biebrza en Bialowieza Avifauna Groningen mei 2001 .
6. Ecotourist services Biebrza en Bialowieza 10 t/m 18 mei 2003.
7. Ecotourist services Biebrza en Bialowieza 1 t/m 5 oktober 2003.
8. Stichting Wolka Reisverslag Polen 27 april – 6 mei 2001.
9. Stichting Wolka Plantenlijst 27 april – 6 mei 2001.